Ngày 17/10/2013, tại Đà Nẵng, bàn tròn “Đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế thời kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH và hội nhập” : Đâu là mô hình tăng trưởng bền vững cho Việt Nam

18/10/2013

Trong khuôn khổ đề tài khoa học cấp Nhà nước “Đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế” (Chương trình KX04.10/11-15) ; ngày 17/10/2013, tại Đà Nẵng, trường Đại học Kinh tế (Đại học Đà Nẵng) đã tổ chức hội thảo tiếp thu các ý kiến đóng góp cho đề tài.
 

Giáo sư -Tiến sỹ Trương Bá Thanh – Hiệu trưởng Đại học Kinh tế Đà Nẵng và Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Kế Tuấn, Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội đã đồng chủ trì phiên khai mạc Hội thảo.

 


Giáo sư-Tiến sỹ Trương Bá Thanh (bên trái ảnh) và Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Kế Tuấn. -ảnh: T.Ngọc

 

Trong phát biểu đề dẫn khai mạc Hội thảo, Giáo sư-Tiến sỹ Trương Bá Thanh nhấn mạnh: Với cuộc cải cách lớn vào năm 1986, Việt Nam đã thực hiện cải cách lớn và đổi mới toàn diện về quản lý nền kinh tế mà nội dung cốt lõi là chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa bao cấp sang vận hành mô hình tăng trưởng kinh tế mới đó là nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.
 

Từ một nền kinh tế có quy mô rất nhỏ bé, tích lũy thấp, năng lực sản xuất yếu kém, đang trong tình trạng khủng hoảng và phụ thuộc vào nguồn lực từ bên ngoài, kinh tế nước ta đã đạt những thành tựu to lớn, tăng trưởng kinh tế cao, liên tục đã góp phần đưa Việt Nam trở thành nước có thu nhập trung bình thấp trong nhóm các nước đang phát triển và cải thiện đáng kể mức sống của người dân. Những thành quả đạt được đó dựa vào một mô hình tăng trưởng kinh tế được vận hành trong thời gian qua với những thành công nổi bật.
 

Tuy nhiên, theo Giáo sư-Tiến sỹ Trương Bá Thanh, sau 26 năm với những biến đổi cả bên trong và bên ngoài mô hình tăng trưởng kinh tế Việt Nam cũng đã bộc lộ những khiếm khuyết sau:
 

- Cơ chế vận hành của mô hình tăng trưởng kinh tế không tạo ra những động lực mới khiến sản lượng luôn thấp hơn tiềm năng, cấu trúc không phù hợp, chứa đựng nhiều bất ổn và nhiều vấn đề xã hội chưa được giải quyết. Nền kinh tế đang giảm tốc, chững lại và có nhiều dấu hiệu cho thấy có sự tụt hậu so với các nước trong khu vực và thế giới.

 

 

Hội thảo đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của các đại biểu tham dự. Trong ảnh: Các đại biểu theo dõi tham luận “Những đặc trưng và các vấn đề đặt ra của mô hình tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế” (của Phó GS.TS. Bùi Quang Bình, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng).   -ảnh: T.Ngọc.

 

- Cơ chế huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực thiên về các nhân tố chiều rộng hiệu quả thấp, không phát huy được các yếu tố chiều sâu có lợi thế, yếu tố con người chưa được coi trọng. Những bất cập chủ yếu gồm:
 

- Cơ chế vận hành tập trung vào huy động, phân bổ và sử dụng vốn không thúc đẩy tăng cường tiềm lực các nhân tố chiều sâu và đang trở thành trở lực cho tăng trưởng tương lai.
 

- Đã không đặt đúng vị trí trung tâm trong mô hình của nguồn lực con người, không phát triển nguồn lực con người của Việt Nam và khiến cho tính bền vững tăng trưởng kém đi.
 

Cơ chế vận hành và quản lý thị trường lao động còn nhiều điểm yếu, chỉ tập trung khai thác ít chú trọng phát triển nên mới chỉ huy động được lao động về số lượng mà chưa huy động được lao động chất lượng cao cả trong và ngoài nước; phân bổ còn mang tính tự phát, thiếu sự điều chỉnh chủ động khiến quá trình phân bổ chưa thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động hay tăng NSLĐ cũng như tác động do chuyển dịch lao động từ các ngành có năng suất thấp sang ngành có năng suất cao còn yếu, và chưa phát huy hết tầm quan trọng của nguồn lực này.
 

- Dựa quá nhiều vào nguồn tài nguyên thiên nhiên nên đang để lại nhiều vấn đề và đó là thách thức lớn cho tương lai. Việc khai thác nguồn tài nguyên quá mức, lãng phí và hiệu quả kém; thay đổi cách thức khai thác sử dụng tài nguyên quá chậm so với tốc độ khai thác tài nguyên; tư duy ỷ lại vào tiềm năng tài nguyên thiên nhiên còn khá nặng và chậm thay đổi nên không thể huy động, phân bổ và khai thác có hiệu quả nguồn lực này cho tăng trưởng kinh tế dài hạn.

 


Tiến sỹ Phan Thành Tâm, Trường Đại học Lạc Hồng, trình bày tham luận “Nghiên cứu các nhân tố tác động đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 1990 – 2012”. -Ảnh: T.Ngọc.

 

- Thể chế chậm thay đổi, không theo kịp quá trình tăng trưởng và sự tồn tại hiện tượng “độc quyền hành chính” đang là thách thức lớn và là nút thắt cản trở tăng trưởng kinh tế; thể chế kinh tế đổi mới chậm, chưa đồng bộ.
 

Các loại thị trường chậm hình thành, phát triển chưa đồng bộ, thiếu những nhân tố thúc đẩy tích cực; một số loại thị trường hình thành theo kiểu chắp vá, thiếu tính đồng bộ; nguyên tắc thị trường chưa được coi trọng đúng mức; trình độ thể chế “phân bổ nguồn lực mềm này” có sự khác biệt giữa các địa phương ở Việt Nam cản trở quá trình huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực khác cũng như phân phối kết quả không công bằng.
 

- Quy mô và chất lượng cơ sở hạ tầng kinh tế vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu tăng trưởng kinh tế; tư duy phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế chưa theo kịp với yêu cầu phát triển, chưa phù hợp với cơ chế thị trường và những thay đổi nhanh của nền kinh tế; chưa phát huy được tiềm năng và nguồn lực đầu tư của nền kinh tế mà vẫn chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước; chưa có cơ chế, chính sách thích hợp để huy động tiềm năng và nguồn lực, nhất là đất đai cho đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng; thiếu một chiến lược phân bổ hợp lý theo cả thời gian, không gian và đối tượng nên chi phí đầu tư còn cao, hiệu quả thấp; các khu công nghiệp và kinh tế dư thừa về số lượng và diện tích gây lãng phí và kém hiệu quả.
 


Để có ý kiến phản biện, các đại biểu vừa theo dõi phần trình bày; vừa đọc khá kỹ tài liệu hội thảo. -   Ảnh: T.Ngọc.

 

- Khoa học công nghệ chưa được phát huy để trở thành nền tảng cho tăng trưởng: cơ chế vận hành và quản lý hoạt động khoa học công nghệ còn nhiều điểm yếu cần khắc phục nên không thể huy động và phát huy mọi tiềm năng khoa học công nghệ phù hợp với nền kinh tế thị trường; nhận thức chưa đúng và thiếu chiến lược đúng đắn để phát triển vốn con người Việt Nam; chưa đầu tư đúng mức cho khoa học công nghệ của nền kinh tế.
 

- Cơ chế phân phối kết quả của nền kinh tế cũng bộc lộ những khiếm khuyết nhất định, mà cụ thể là :
 

Tiêu dùng cá nhân của Việt Nam còn thấp so với các nước trong khu vực, tiêu dùng đang có sự phân hóa và những thay đổi về tiêu dùng chưa đủ mạnh để biến tiêu dùng cá nhân thành động lực thúc đẩy tăng trưởng GDP.
 

Thành tố hàng hóa đầu tư của tổng cầu những năm qua đã tăng quá nhanh so với năng lực sản xuất của nền kinh tế chứa đựng tiềm ẩn nguy cơ gây bất ổn vĩ mô.

Hàng hóa đầu tư của khu vực công có tỷ trọng khá cao nhưng có cấu trúc thiên về nguồn cung từ nước ngoài đã hạn chế tác động của nhân tố này trong kích thích trực tiếp tăng trưởng GDP.
 

- Cấu trúc chi tiêu ngân sách đang có những thay đổi thiếu tích cực và thâm hụt cũng như việc xử lý thâm hụt ngân sách còn quá nhiều bất cập: tỷ trọng chi tiêu mua hàng hóa – dịch vụ của chính phủ ngày càng giảm trong chi ngân sách của Chính phủ Việt Nam, điều này không chỉ hạn chế tổng cầu mà về lâu dài bội chi ngân sách càng lớn kéo theo hạn chế chi tiêu mua hàng hóa – dịch vụ trong tương lai gây trở ngại cho tăng trưởng dài hạn.
 

Sự thiếu hụt ngân sách do nhu cầu vốn tài trợ cho phát triển kinh tế quá lớn đòi hỏi phải đi vay để bù đắp. Chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên; (v) Sự phụ thuộc của nền kinh tế Việt Nam ngày càng nhiều vào nền kinh tế thế giới về đầu vào, đầu ra, tình hình biến động và những tác động từ các chính sách như tài khóa và tiền tệ tới thâm hụt thương mại ngày càng lớn trong suốt những năm qua.
 

Một số vấn đề xã hội phát sinh đòi hỏi phải giải quyết, nhưng ngày càng khó khăn hơn, như tình trạng bất bình đẳng ngày càng tăng và mục tiêu giảm nghèo vẫn phải tiếp tục; các vấn đề của hệ thống cung cấp dịch vụ y tế còn nhiều và chưa được cải thiện; việc phát triển hệ thống cung cấp dịch vụ giáo dục chưa đáp ứng kịp yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế theo chiều sâu; vấn đề việc làm vẫn là một thách thức lớn.
 

Với tiến trình đẩy mạnh CNH, HĐH và hội nhập kinh tế quốc tế trong bối cảnh thế giới và trong nước có nhiều đổi thay, việc đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế Việt Nam cho những năm tới là yêu cầu cấp thiết, và cần được xem như là cách thức giải quyết một cách căn cơ và dài hạn những khó khăn trong phát triển kinh tế Việt Nam nhằm thực hiện thành công việc đưa Việt Nam không những trở thành một nước công nghiệp về cơ bản mà còn là một nước công nghiệp hiện đại.
 

Giáo sư-Tiến sỹ Trương bá Thanh cũng cho biết, các vấn đề vừa nêu, cũng chính là lý do ra đời Chương trình KX04.10/11-15 và Hội thảo khoa học “Mô hình tăng trưởng kinh tế trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế" được tổ chức tại Đà Nẵng lần này.

 


Ý kiến phản biện từ Phó Giáo sư.Tiến sỹ Võ Xuân Tiến (nguyên Hiệu trưởng Đại học Kinh tế Đà Nẵng, nay là Trưởng Ban Đào tạo sau Đại học, Đại học Đà Nẵng) trước khi kết thúc phiên làm việc đầu tiên của Hội thảo.  -Ảnh: T.Ngọc.

 

Trong phiên làm việc ngày 17/10, lần lượt hội thảo đã nghe và tham gia phản biện các tham luận : “Những đặc trưng và các vấn đề đặt ra của mô hình tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế” (của Phó GS.TS. Bùi Quang Bình, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng) ; “Nghiên cứu các nhân tố tác động đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 1990 – 2012” (của Tiến sỹ Phan Thành Tâm, Trường Đại học Lạc Hồng) ; “Mô hình phát triển kinh tế của Hàn Quốc và đôi điều gợi ý cho mô hình tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” (của ThS. Nguyễn Văn Hoàn, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng) ; “Một số vấn đề về chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2011-2020” (của GS.TS. Nguyễn Kế Tuấn, Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội).
 

" Chúng ta đang thảo luận và đang bàn đến những bất cập của mô hình kinh tế tăng trưởng theo chiều rộng. Vậy với mô hình chiều sâu, như một mô hình sẽ thay thế cho chiều rộng đã tồn tại 26 năm qua, sẽ được giới điều hành và quản lý tiếp cận như thế nào ? ; quan trọng hơn, nguồn lực nào để chúng ta thực hiện mô hình chiều sâu ? – Phó Giáo sư.Tiến sỹ Võ Xuân Tiến (nguyên Hiệu trưởng Đại học Kinh tế Đà Nẵng, nay là Trưởng Ban Đào tạo sau Đại học, Đại học Đà Nẵng) tham gia phản biện -. Và một vấn đề cũng cần thảo luận thêm nữa, đó là điều chỉnh mô hình tăng trưởng theo hướng song song, hài hòa vừa chiều rộng, vừa chiều sâu ; hay là chiều sâu là yêu cầu bắt buộc. Xem như mô hình phát triển chiều rộng “đã đến hạn” đã hoàn thành vai trò của mình".
 

Trần Ngọc thực hiện